Kakanẽ

Kẽso

Ti ka vỹ mág jẽ. Kusa kã ti féj vỹ vár tĩ. Ti kanẽ vỹ koj fã há nĩgtĩ, mỹrér ken kỹ.
Grẽj gy ti nĩ, ti kanẽ ti kẽso tóg nẽn kãmĩ mur tĩ. Ti féj tóg mag nỹ tĩ.
Nẽn kãmĩ tóg mur tĩ. Ẽg ĩn rẽ tóg krẽn fã há nĩ gé.
Ti kanẽ tỹ ẽg tỹ nose han tĩ gé.

(Imacir Caetano Chaves e Rosane da Silva Chaves)

Kẽkág

Kẽkág ti pãn tóg, mág ra téj gy jẽ, kar tóg fej tĩ gé. Ti fej tóg kusũg jẽ.
Rỹ kã tóg fej tĩ, Setẽmru kã. Kysã tẽgtũ ki tóg rãn tĩ. Nẽn tỹvĩn kãmĩ tóg mur tĩ, ẽg ĩn rã krãn kỹ pi mog tĩ. Jẽsĩ kar tóg ti kanẽ ag ko tĩ.
Ka tag tỹ pĩ tỹvin jé há nĩ ẽg mỹ. Ẽg tỹ ĩn han sór mỹr tóg rygry mé tỹvĩ jẽ ka tag ti.

(Dirceu de Paula, Ilinir Jacinto, Volmar, Nilce)

Jẽnjóg

Jẽnjóg ti pãn vỹ téjgy jẽg tĩ, kar féj kãsir tigtéj, kar fej kupri jẽg tĩ. Jẽnjóg kanẽ vỹ ti mỹrér kỹ ko há nỹg nĩ.
Janeiro kar Fevereiro kã vỹ rã há jẽg tĩ ser. Jẽnjóg vỹ nẽn kãn tá, kar goj fyr mĩ mur ti, kar tóg ĩn pénĩn krãn há nĩ gé. Hã kỹ ẽg tóg kirĩr ke mũ, kurã kar ki.
Jẽsĩ kar tỹ ko ti, kar ẽg. Jẽnjóg vỹ ẽg nug-kaga, kar ẽg tỹ hór jur, kar ũn tẽtá-fag-kaga há han mỹ ke nĩ gé.

(Selso Jacinto, Lorecir Ferreira e Daniel de Oliveira)

Tẽnh

Tẽnh vỹ téjgy jẽ, ti féj vỹ tigtéj nỹ tĩ gé. Jãvo ti fej vỹ mỹrér nỹtĩ. Ti kanẽ tóg tánh nỹtĩ, ti rãnrãn kỹ hã tóg mỹrér nỹtĩg nĩ.
Prỹg kar mĩ tóg ke tĩg nĩ ti kanẽ ti, prỹg kar mĩ tóg rãn tĩ.
Véké tóg mun mur tĩ, nẽn kãmĩ, kar goj fyr mĩ, ũ tóg krãnkrãn tĩ ag ĩn rã. Ti féj tỹ ẽg tóg ĩn kri nĩ han tĩ. Kugpãn kỹ ẽg tóg tỹ ĩn to rón tĩ gé, ti kojo tỹ ẽg tóg vyj han tĩ.
Ti kanẽ gógãm kỹ ẽg tóg kãmĩ ti kojo ẽn ko tĩ. Ti rãnrãn kỹ ẽg tóg kréj ki tynyn kỹ ko tĩ gé.

Pẽnva


Pẽnva ti pẽn tóg téj ra kanér nĩ, ti fej tóg kupri nỹtĩ, ti kysã vỹ tỹ rỹ kã ke nĩ.
Ti kanẽ ta mỹrér kỹ tóg ko jé há nĩ ser.
Pẽnva tỹ nẽn kãtá mur tĩ, hãra tỹ ẽg ĩn rã krãn fã há nĩ gé.
Jẽsĩ ag tóg ti kanẽ ko tĩ gé, ti ko hán kỹ.
Ti féj tóg ũ tátá fag mỹ há nĩ, fag tỹ fag kaga kỹ kron kỹ, fag tỹ fag krẽ mãn tỹ mrãnh ke jé.
Krẽkufár vẽjẽn vẽ gé, pẽnva ti.

Nérjór >> mẽ ra

Ka tỹ nérjór tóg tigtéj nỹ tĩ, nérjór fej tóg kupri nỹ tĩ, kỹ tóg kysã tỹ Setembro kãmĩ fej tĩ.
Kỹ nérjór tóg kysã tỹ Novembro kar Dezembro kãmĩ han tĩ, ti kanẽ tóg ti rãn kỹ kusũg sy nĩ, ka tỹ nérjór tóg nẽn kãmĩ mur tĩ. Ẽg ĩn rã tóg krãn fã há nĩ gé.
Nérjór tỹ rãn kỹ jẽsĩ ag vã ko tĩ, kar ẽg tỹ ko tĩ gé.

Kukrej

Kukrej vỹ tỹ ka ũ nĩ, ka tag pẽn tóg nãn kãmĩ mun-mur tĩ, ũ tóg ĩn rã mun-mur tĩ gé. Ẽg tỹ ti fy vãvãm ja ẽn tá. Ti pẽn tóg ronror nỹtĩ, kar ũ tóg tigtéj nỹtĩg nĩ, ka tag tóg pãg-pã e nỹtĩg gé. Kysẽ tỹ novembro kã tóg figfej tĩ, ti fej tóg mỹrér nỹtĩg nĩ. Kỹsã kri nũr tỹ janeiro kar fevereiro kã tóg ko há ke tĩ. Ti kanẽ tóg tánh nỹtĩ, ti rã há ken kỹ tóg ser mỹrér ke tĩ. Ti kanẽ tóg ko há nĩ, jẽsĩ ũ tóg ko tĩ, kar nãn kãmĩ misu ũ ag tóg ko tĩ gé.


Kó ti pẽn tóg ronror nỹtĩ, ti fej kỹ tóg tỹ gãr kuka ve nĩ, kupri ra tóg nén tánh tỹ pãg kỹ jẽg tĩ, rỹ tỹ tũ ke nĩ ra: kysã kri nũr tỹ fevereiro-março kã.
Ti mó fár tỹ mãrér ve ken kỹ tóg rãnrãn sór jẽ, kỹ ti fár tóg vãm ke tĩ ser, kỹ tóg koj há nĩ ser.
Kó tóg nẽn kãtá mog tĩ, ka mag ag tu grẽn ke kỹ tóg mog ti. Hã ra tỹ ẽg ĩn rã krãn jé há nĩ, ga ki tóg mog tĩ gé.
Kajẽr, jẽsĩ, kỹnỹnĩn ka ẽg tóg ko tĩ gé. Jãvo ti mrũn vỹ tỹ vãfy kar han há nỹtĩ. Mrũr fár tỹ ẽg tóg vyj tu fy kar no tu mrĩnh tĩ gé.

Jymi


Ka tỹ jymi vỹ ronror kar ũ tóg tigtéj nỹtĩ. Jymi fej tóg kupri nĩ. Kỹ tóg kysã kri nũr tỹ Setembro kãmĩ fej tĩ.

Kỹ jymi tóg kysã kri nũr tỹ Novembro kãmi han tĩ. Jymi tóg goj jagma han tĩ, kar nẽn kãmĩ. Hãra ẽg tỹ jymi krãn tĩ gé, ĩn pénĩn. Ẽg tỹ krãn jé, ẽg tóg nẽn kã tá ti pẽn kãnẽg jovãn kỹ kunũg tĩ, ẽg tỹ krãn jé.
Kỹ jymi tỹ rãn kỹ jẽsĩ ag tóg koj mũ ser, kar kajẽr, se, kar ẽg ke gé.

Kanẽ sá

Tỹ sỹ kanẽ sá nĩ. Kysã tỹ janeiro kã sỹ rãn tĩ gé.
Grẽjgy sỹ nĩ, ko há sa nĩ. Inh fár ta sá nĩ.
Inh pãgpã kryn ag ta tĩ. Ag tỹ inh kanẽ génh há han jé.

(Arao da Rosa)

Vãsỹ kanẽ sá pẽn vỹ e nỹtĩg tĩ nãn kãmi kỹ ẽg panh ag tỹ ẽg mỹ génh mũ tĩ, ẽg tỹ ko jé. Uri pi nãn kãtá kanẽ sá e tĩ ha. Fóg kar kanhgág ũ ag tugrĩn pi kanẽ sá pẽn tĩ ser, ag tỹ ti pãn kykym tugrĩn. Uri ẽg tỹ gĩr mỹ ven sór jé, kar ko sór jé ẽg tỹ mẽrkano tá kajãn tĩg mũ ser.

(Diva Cleci Claudino)