Vẽjẽn

Ẽgóro

Ẽg ẽmã tỹ Missão tá kanhgág ag vỹ, ẽgóro tag ko tĩ ver:,fuva,pého féj,kumĩ,siraj.
Mỹr ẽg si ag vỹ vẽsỹ tavĩn koja fã nĩgtĩ,hã ka ag vã tar há ja nỹtĩg tĩ,kaga vãnh ke gé.
Ka ag vỹ uri ẽg mỹ,ãjag krẽ kãsir nỹtĩ ke mỹ han nĩ ke tĩ,kỹ ag vỹ ko kinhrãg mũ ,kãjatũn ke tũ ag nĩ ẽn ki.
Ẽn ki ãg vỹ kaga vãnh nĩj mũ,kar tar há nĩj mũ ser.
Hãra kanhgág ag vỹ,ẽg vĩ tóvẽnh ag,ẽgóro hã ko tĩ,kanhgág ẽgóro hã ko mỹ.
Hã kỹ ag vỹ kãjatũn nỹtĩ nĩ.

Vãjãn tu rán

Ẽg si ag vỹ nén ũ nĩ ko kamẽ nỹtĩg nĩ, nãn kãmĩ ke ko ag vỹ tĩ krág nĩ, fẽfẽn nĩ, kar fójin, se, kar ójor nĩ ke gé.
Nãn kãmĩ ke kar vẽ tag tĩ tag kuri vỹ tỹ mẽnhu nĩ pĩ gru há ki han ag tĩ nén ũ nĩ ti. Ẽmĩ grẽ, mỹnjóka grã mẽnhu totor, gãr tynyr, vẽjẽn ũ tãg jén vỹ tỹ voga tãg nĩ. Voga toton kỹ tỹ turẽmũ han tĩ voga totor vỹ tỹ nén há nĩ tĩ.
Hãra fóg ag vỹ vẽjẽn ũ ki kanhgág mogmogtãg kanhrãn mũ,hã kỹ vỹ fóg tu hã jãvãnh ke mỹ ha, uri ãkrẽnh vỹ sĩ tĩ ha kỹ ẽg sĩ ag tỹ nén nĩ koj fẽ hã vã tag tĩ.

Kanhgág tỹ Kaingang ag vẽjẽn pẽ ũ

FUVA

Fuva vỹ tỹ ẽg tỹ kanhgág tỹ kaingang tag ag vẽjẽn pẽ ũ nĩ gé.
Ẽg tỹ fuva nej ko sór kỹ ẽg tóg jãvãnh mũ tĩ.
Tag vég ẽg tĩ vãnh kãmĩ, ẽpỹ pũr ja mĩ, kar ẽkré fãn ja mĩ ke gé.
Ta kutẽ nỹ ẽn kã tóg há tỹvĩ nĩgtĩ.
Kre mág kỹ ẽg tóg ẽg ĩn tá junjun kỹ jãkrég tĩ, ẽg tỹ kar néj jé ser.
Kar ẽg tóg pĩ kri kukrũ nĩm kỹ ki nén ũ tãg fón tĩ. Ti rỹg kỹ ẽg ki goj rỹ ke tũmỹr goj kusa mĩn tĩ, mré sa ke gé kar ẽg vóg’vóg ge tĩ.

Kumĩ

Kumĩ vỹ tỹ ẽgóro nĩ, ti féj vỹ tỹ mẽnjóka fég ri ke nĩ. Nẽn kãra ẽg tóg kumĩ jãvãnh mũ tĩ. Kẽj sĩ ki ẽg tỹ tu kỹ kumĩ tĩ, kumĩ ti ẽg ĩn ra,kréj ki ẽg ta tynyn tĩ. Goj vãnvãr ki ẽg tỹ nénh tĩ. Kar ẽg tỹ sa tỹ ki fón tĩ gé,grasa mré. Kỹ ẽg tỹ ẽmĩ to ko tĩ, pisé ke gé, farĩnh totor ke gé.
Kỹ kumĩ kãme hã vẽ.

Fág tỹ vẽjẽn

Fág tỹ ẽkór

Ẽmĩ

Ẽmĩ vỹ tỹ ẽg tỹ koj fẽ nĩ. Ty ẽg tỹ nén ‘ũ kurin tĩ gé, ẽg tỹ ko jé. Ẽmĩ tỹ ẽg tỹ rẽgró to ko tĩ kar ẽkré nĩ to kegé. Hãra vãsỹ ẽg gufã ag tỹ ẽmĩ tỹvĩn ko tĩ, ag mũ ja mĩ ag ne tóg ẽmĩ tỹ vẽjũn kỹ tĩg tĩ jitóg.
Ẽmĩ ti han gen hã vỹ tỹ:
1- farĩnh
2- sa pir
3- goj, nỹtĩ.

Hãra ver ẽmĩ ‘ũ vỹ tỹ gãr rynrar tỹ han kỹ ke nỹtĩ gé. Hãra ver ẽg ẽmã kar mĩ kanhgág ag vỹ ver ẽmĩ han kỹ ko tĩ, mỹr ẽmĩ vỹ ko há tỹvĩ nĩ.

Fuva

Fuva vỹ tỹ ẽkré jẽ. Ti mog kỹ ti vỹ 30cm ketũmỹr 90cm tá krỹg tĩ. Hãra ẽkré tag ti pi ta ẽg tỹ krãn fã jẽ, vẽsóki ti ta mur tĩ ẽgóho mĩ. Fuva ti pi nãn kãtá mur tĩ, nãn fyr kar ẽgóho mĩ tỹ han tĩ.
Fóg ag tỹ fuva ti to “erva moura” ke tĩ, ag mỹ ti jyjy hã vã ser. Hãra ti jyjy hãnỹ ẽg vĩ ki tỹ fuva nĩ. Ti tỹ ta ẽkré hãra ti vỹ ver tỹ vẽjẽn jẽ gé, kar ti kanẽ vỹ tỹ vẽnhkagta nỹtĩ gé. Kanhgág ag tỹ nén ũ nĩ vég tũn kỹ fuva ti vỹ nén ũ nĩ ko há kãfór nĩ. Fuva ti hã vỹ tỹ kanhgág ag vẽjẽn pẽ nĩ, ‘e ta nỹtĩ vẽ ẽg vẽjẽn ti, hãra fuva ti hãvã ta ẽg vẽjẽn pẽ nĩ.

Gãr Rynrár tỹ Ẽmĩ

Gãr rynrár vỹ tỹ ẽmĩ han há nĩ. Kanhgág fag tỹ gãr kughu kar gãr pẽ tỹ ẽmĩ han kinhra nỹtĩ, fag krẽ ketũmỹr vẽnh kar mỹ. Fag tỹ ẽmĩ tag han jé fag tỹ gãrtỹ ser tãgtãn rãn kỹ kre kỹ rĩg kãmũg tĩ. Kỹ fag tỹ ser junjun kỹ gãr ẽn rynran kãn tĩ, fag pi pin kỹ rynran mũ. Rynran kỹ fag tỹ pãgónh kar kónhmãn kỹ “ty” féj kãki fón kar mrẽj rỹjgy nũkãn kỹ kãki fón tĩ.
Ẽmĩ tỹ mrẽj kãkã nĩ ta si há Ken kar fag tỹ kunũnh kỹ jakajãn mũ, ti grẽ há han jé. Ti grã kar kanhgág fag tỹ gãr rynrár tỹ ẽmĩ ẽn kunũnh kỹ kugpãn kỹ ũn tỹ mĩ nỹtĩ ẽn mỹ pipin mũ ser. Ko há ti nĩ, gãr rynrár tỹ ẽmĩ ti.

UFRGS tỹ ẽg ẽmã ra Kãmũ.

Uri kurẽ tỹ 17 tag kã UFRGS tá kanhgág kar fóg tỹ ẽg ẽmã tỹ FÁG NHIN ki ẽ mré ẽg vẽjẽn pẽ koj kãmũ mũ. Ẽmã ‘e ta kanhgág ag kar fag tỹ ag mré nỹtĩ nĩ gé. Kỹ ẽg mỹ sér tĩ, ẽg tỹ ag mỹ kanhgág vẽjẽn pẽ han kỹ.
Kar tỹ ag mỹ há tĩ gé, ag tỹ ẽg mré ẽg tỹ vẽjẽn han ja kon kỹ.
Ẽg mré ag tỹ mĩ mũ kỹ ki kutyg-tyg, ti tỹ ag mỹ ki hán kỹ.

Kanhgág fi ta vẽjẽn han

Kanhgág fi ta vẽjẽn han